Zvuk koji je značio revoluciju: „vuuu-vuuu-vuuu” iz kupatila, uz podrhtavanje crijepova na krovu. Kada je u kuću stigla prva mašina za veš, rođendan! Donosila se s ceremonijom, uključivala s vjerom, i gledala s ponosom. A u hiljadama kuća, od Crne Gore do Vojvodine, ta mašina nosila je ime: Obod, iz Cetinja.
Jer prije mašina, veš se prao rukama: korito, sapun, daska, zglobovi koji su znali boljeti do ramena. Majke i bake prale su cijele zalihe rublja, po dvorištima, po kupatilima, zimi i ljeti. Mašina za veš bila je, doslovno, oslobođenje. I zato se njeno ime pamti sa zahvalnošću.
Iz Cetinja: tvrđava domaćinstva
Obod je bila cetinjska fabrika bijele tehnike, jedno od industrijskih čuda juga: grad na rubu planina iz koga su izlazile mašine za veš koje su stizale u domove od sjevera do juga. Za Crnu Goru, Obod je bio ponos kakav se ne zaboravlja: fabrika, inženjeri, radna mjesta, i proizvodi u mnogim kućama bivše države.
Mašine su bile, po standardu tog vremena, čudo tehnike: s grijačima i bez, s cijeđenjem koje se znalo izvesti i ručno. Nisu bile tihe, davale su do znanja da rade, ali su bile uporne: prale su decenijama, kroz sve porodične prilike, kao član domaćinstva.
Kultura koja je došla s mašinom
S mašinom za veš došla je i čitava nova organizacija života: „veš se skida sredom”, „peremo subotom”, redovi na štriku po dvorištima i balkonima, zastave jednog domaćinstva. Djeca su se vrzmala oko štrika, igrala se između redova pelena i čarapa, a majke, majke su najzad mogle da odahnu.
I sjećate li se onog straha kada bi mašina „krenula da hoda” po kupatilu, pa se stavljala cigla ili kamen da je smiri? Ili onog ceremonijala s ceđenjem, kad se veš provlačio kroz gumene valjke uz zvuk koji je ličio na sirenu za uzbunu? Sve su to bili rituali nove, mašinske ere domaćinstva.
Da li ste znali? Obod iz Cetinja bio je jedan od najpoznatijih proizvođača bijele tehnike u bivšoj Jugoslaviji, a njegovi proizvodi izvozili su se i van zemlje, pa se ime jednog crnogorskog grada moglo pročitati u domovima širom Balkana i šire.
Uz koje trenutke se sjećamo mašina
Mašine su bile pozadina života, a uspomene su tople:
- prvi „dan za veš” s novom mašinom, i svi ukućani da gledaju;
- štrikovi sa bijelim redovima, koji su se širili kao ceremonija;
- zvuk centrifuge koji se čuo do komšiluka;
- dječije glave koje vire između čarapa i peškira na štriku;
- mašina koja radi „još malo pa dosta”, deset godina istim ritmom.
Bila je to tehnika koja nije mijenjala samo veš, mijenjala je živote.
Revolucija koja se pila s kahvom
Za našu generaciju, raspršenu po svijetu, „vuuu-vuuu” stare mašine za veš zvuk je djetinjstva: dvorište, štrik, majka koja konačno sjedi. A Obod je ime koje podsjeća na nešto veliko: da je industrija naše zemlje znala napraviti i stvari koje su oslobađale ljude, ne samo vozile teret.
Pamučna revolucija, iz Cetinja, za sve nas. I zato je pamtimo, čisto i bijelo.
A da li se i kod vas pralo „na Obod”? Kako je izgledao vaš dan za veš i ko je u kući bio zadužen za mašinu?
Pročitajte i: Mostar i Stari most · Vegeta · Video klub i VHS
